Οδηγίες διδασκαλίας σχολικού έτους 2025-2026 για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ τάξης Γυμνασίου
Ημερήσια Γυμνάσια
Σχολικό εγχειρίδιο
«Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου» των Ν. Μπεζαντάκου, Μ. Γαλάνη-Δράκου, Ε. Αστυρακάκη και Β. Χαραλαμπάκου.
Οι ενότητες της ύλης θα διδαχθούν δύο (2) ώρες την εβδομάδα κατά την περίοδο Σεπτεμβρίου-Μαΐου.
Ερμηνεία συμβόλων
☑ Βασικό | Να προσεγγιστεί υποχρεωτικά
✎ Βασικό με τροποποίηση | Να προσεγγιστεί με προσαρμογή
🔘 Πρόσθετο | Να προσεγγιστεί προαιρετικά
✖ Να μη διδαχθεί
Παρατηρήσεις - Γενικές Οδηγίες
1. Η διδασκαλία των επιμέρους γραμματικοσυντακτικών φαινομένων είναι κειμενοκεντρική. Οι μαθητές/τριες έρχονται σε επαφή με την αρχαία γλώσσα μέσα από τα αρχαία κείμενα και με τρόπο διερευνητικό μαθαίνουν τα γραμματικά και συντακτικά φαινόμενα της γλώσσας. Κατά τη διδασκαλία ενδείκνυται οι μαθητές/τριες να χρησιμοποιούν και τα βιβλία αναφοράς (Γραμματική - Συντακτικό), όταν και όπου χρειάζεται, με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού.
2. Σε κάθε ενότητα, είναι σημαντικό η διδασκαλία των επιμέρους γραμματικοσυντακτικών ή ετυμολογικών και λεξιλογικών φαινομένων να συνδέεται με αναφορές και παραδείγματα στη ν.ε. Επίσης, προτείνεται η πορεία από το γνωστό προς στο άγνωστο, από τη συγχρονία στη διαχρονία.
3. Επειδή δεν προβλέπεται η ύπαρξη λεξιλογικού πίνακα, προτείνεται η γλωσσική αξιοποίηση λέξεων των κειμένων για εύρεση ομόρριζων (απλών ή σύνθετων) με έμφαση στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου των μαθητών και μαθητριών στη ν.ε.
4. Από τις ασκήσεις του σχολικού εγχειριδίου συνιστάται να προτιμώνται αυτές που ζητούν αναγνώριση τύπων της α.ε. οι οποίοι δεν έχουν επιβιώσει στη ν.ε. (με τη μορφή ερωτήσεων κλειστού τύπου) και την παραγωγή τύπων οι οποίοι έχουν επιβιώσει στη ν.ε. (με ασκήσεις μετασχηματισμού λέξεων εντός φράσεων ως προς τον αριθμό, τη φωνή, τον χρόνο, την πτώση).
5. Συνιστάται η διόρθωση των ασκήσεων να γίνεται στην τάξη από τους/τις ίδιους/ίδιες τους/τις μαθητές/τριες με αξιοποίηση και των βιβλίων αναφοράς.
6. Τα παράλληλα κείμενα αξιοποιούνται όπου κρίνει ο/η εκπαιδευτικός ότι είναι αναγκαίο για την εμπέδωση της ύλης.
7. Η πρόβλεψη για εξαίρεση συγκεκριμένων ενοτήτων ή υποενοτήτων από τη διδακτέα ύλη, καθώς και η δυνατότητα προαιρετικής διδασκαλίας ορισμένων άλλων, έχει στόχο να ενισχύσει την παιδαγωγική ευελιξία του/της εκπαιδευτικού.
8. Ο διδακτικός χρόνος που ενδέχεται να περισσέψει μπορεί να αξιοποιηθεί για εμβάθυνση, επανάληψη, υποστήριξη ή άλλες παιδαγωγικά τεκμηριωμένες διδακτικές επιλογές, ανάλογα με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών και μαθητριών.
9. Στο πλαίσιο του διδακτικού σχεδιασμού οι εκπαιδευτικοί, προκειμένου να αξιοποιήσουν τις προτεινόμενες διαδικτυακές πηγές από το διδακτικό υλικό, να προβαίνουν σε επανέλεγχο της εγκυρότητάς τους, διότι ενδέχεται λόγω του δυναμικού τους χαρακτήρα ορισμένες από αυτές να είναι ανενεργές ή να οδηγούν σε διαφορετικό περιεχόμενο.
10. Πρόσθετο διδακτικό υλικό και οδηγίες για τα μαθήματα της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και των Αρχαίων Ελληνικών από μετάφραση για όλες τις τάξεις του Γυμνασίου υπάρχουν στην ιστοσελίδα του ΙΕΠ: Τμήμα Β΄: Προγραμμάτων Σπουδών και Εκπαιδευτικού Υλικού - Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
Η διδακτέα ύλη διαμορφώνεται ως ακολούθως:
🔘 Ενότητα 1
🕒Προαιρετική διδασκαλία
Κείμενo
🔘 Σελ. 8, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
🔘 Ετυμολογικά, γραμματικοσυντακτικά φαινόμενα.
Επιλέγονται τα φαινόμενα τα οποία οι εκπαιδευτικοί κρίνουν ότι χρήζουν επανάληψης και εμπέδωσης από τους/τις μαθητές/τριες.
🔘 Οι εκπαιδευτικοί αξιοποιούν τα κείμενα και τις επαναληπτικές ασκήσεις των σελ. 11-13 του σχολικού βιβλίου, για να υπηρετήσουν τους στόχους που έχουν θέσει βάσει της διερεύνησης των βασικών μαθησιακών κενών που έκαναν κατά την έναρξη των μαθημάτων.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
🔘 Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 9 αξιοποιούνται μερικώς με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.
Συζητούνται οι ιδέες και τα νοήματα του κειμένου με αξιοποίηση ή/και εμπλουτισμό των ερωτήσεων 1-5 της σελ. 10 και αξιοποίηση των παράλληλων κειμένων της σελ. 100 και των ερωτήσεων που τα συνοδεύουν (σελ. 101). Μπορεί ως αφόρμηση να επιλεγεί το πρώτο παράλληλο κείμενο (απόσπασμα από το ποίημα Ελένη του Γ. Σεφέρη).
Για τις εκδοχές του μύθου της Ελένης μπορεί να αξιοποιηθεί σχετικό κείμενο που επισυνάπτεται στα ερμηνευτικά σχόλια του εμπλουτισμένου βιβλίου μαθητή
🔘 Λεξιλόγιο.
Οι μαθητές/τριες επισημαίνουν στο κείμενο λέξεις που απαντούν και στη ν.ε., βρίσκουν ομόρριζές τους και σχηματίζουν προτάσεις.
Ενότητα 2
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 3 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 14, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο – Ετυμολογικά.
Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και το παράλληλο), οι εκπαιδευτικοί μπορούν να ζητήσουν από τους/τις μαθητές/τριες:
- να επισημάνουν λεξιλογικές επιβιώσεις στη ν.ε.
- να δημιουργήσουν λέξεις με παραγωγή και σύνθεση στην α.ε. και στη ν.ε. Όπου κρίνουν σκόπιμο, μπορούν να καθοδηγούν τους/τις μαθητές/τριες, προτείνοντας παραγωγικές καταλήξεις ή ζητώντας από αυτούς να επισημάνουν τις μεταβολές που υφίστανται οι λέξεις κατά τη σύνθεση
- να εντοπίσουν στα κείμενα ετυμολογικά συγγενείς των λέξεων της ν.ε. που τους δίνουν: π.χ. να τους δώσουν τη λέξη «θήκη» και να βρουν το ρ. «τίθενται»
- να βρουν στη ν.ε. λέξεις ομόρριζες αυτών του κειμένου: π.χ. τη λέξη «παράθεση» για το ρ. «τίθενται».
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 16-17) ως έχει.
☑ Γραμματική. Παραθετικά επιθέτων και επιρρημάτων.
Ο/Η εκπαιδευτικός αξιοποιεί παραδείγματα από τη ν.ε. για να συζητήσει με τους/τις μαθητές/τριες τούς όρους «βαθμοί και παραθετικά επιθέτων και επιρρημάτων».
Για την κατάκτηση της νέας γνώσης, σημείο αναφοράς αποτελούν τα επίθετα του κειμένου.
Οι μαθητές/τριες οδηγούνται επαγωγικά στον τρόπο σχηματισμού των παραθετικών στην α.ε. και επισημαίνουν ομοιότητες και διαφορές με τη ν.ε.
Δίνεται έμφαση στα ομαλά παραθετικά.
Από τα ανώμαλα η εστίαση αφορά στην αναγνώριση τύπων που απαντούν και στη ν.ε.: ἄριστος, ἐλάχιστος, πλέον, μάλιστα κ.ά.
✖ Σύνταξη. Δεν θα διδαχθούν οι επιρρηματικοί προσδιορισμοί που εκφέρονται με πλάγιες πτώσεις.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 15 αξιοποιούνται στη διδακτική πράξη επιλεκτικά, με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε. Προτείνεται η υφολογική προσέγγιση του κειμένου μέσα από τον εντοπισμό των αντιθετικών ζευγών και των επιθέτων.
Συζητούνται οι ιδέες και τα νοήματα του κειμένου με αξιοποίηση ή/και εμπλουτισμό των ερωτήσεων 1-4 της σελ. 16 και αξιοποίηση του παράλληλου κειμένου της σελ. 101 και των ερωτήσεων που το συνοδεύουν.
🔘Για αξιοποίηση διαδικτυακού εννοιολογικού χάρτη και παραγωγή συνεργατικής μετάφρασης στο πλαίσιο της διδασκαλίας της θεματικής ενότητας, βλ. το ομώνυμο σενάριο διδασκαλίας στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων Πρωτέας»: Πρωτέας: Αναζήτηση εκπαιδευτικών σεναρίων.
✎ Οι μαθητές/τριες σχηματίζουν φράσεις στη ν.ε. με παραθετικά της α.ε. που χρησιμοποιούνται και σήμερα.
Προσδιορίζουν τη σημασία λέξεων και φράσεων που χρησιμοποιούνται στη ν.ε., όπως: το μη χείρον βέλτιστον, ως επί το πλείστον, τα μάλα, κάλλιστα κ.ά.
Μελετούν την κλίση του συγκριτικού βαθμού των επιθέτων που σχηματίζουν ανώμαλα παραθετικά, όχι για να την αποστηθίσουν, αλλά για να μπορούν να αναγνωρίσουν αντίστοιχους τύπους, όταν τους συναντούν σε αρχαία κείμενα.
Ενδεικτικά, αξιοποιούνται οι ασκήσεις 1-2 της σελ. 21.
✖ Ενότητα 3: δεν θα διδαχθεί
Ενότητα 4
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 5 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 30, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο-Ετυμολογικά.
Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και τα παράλληλα), οι εκπαιδευτικοί ασκούν τους/τις μαθητές/τριες στην παραγωγή και στη σύνθεση, καθώς και στην αναζήτηση ετυμολογικά συγγενών λέξεων, σύμφωνα και με τα προτεινόμενα στην ενότητα 2.
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 33-34) ως έχει.
✖ Γραμματική. Η β΄ τάξη συνηρημένων ρημάτων (σελ. 34-37) δεν θα διδαχθεί.
☑ Με δεδομένο ότι η ευκτική είναι έγκλιση που δεν απαντά στη ν.ε., κρίνεται σκόπιμη η εμπέδωσή της ξεχωριστά από τις υπόλοιπες εγκλίσεις που διδάσκονται στη Β΄ Γυμνασίου και οι οποίες παρουσιάζουν μορφικές και λειτουργικές αντιστοιχίες με τις ομώνυμες εγκλίσεις της ν.ε.
Με αναφορά στους τύπους «ἐξαρκέσειεν» και «γιγνοίμεθα», ο/η εκπαιδευτικός καθοδηγεί σταδιακά τους/τις μαθητές/τριες στην εξοικείωση με τις σημασίες, τις χρήσεις και τον σχηματισμό της ευκτικής.
Ο/Η εκπαιδευτικός, με βάση τον τύπο «ἐξαρκέσειεν», μπορεί να αναφερθεί και στους πιο εύχρηστους αιολικούς τύπους (σε -ειας, - ειεν, -ειαν) για το β΄ και γ΄ ενικό και για το γ΄ πληθυντικό πρόσωπο ευκτικής αορίστου ενεργητικής φωνής.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 31 αξιοποιούνται στη διδακτική πράξη επιλεκτικά, με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.
Προτείνεται προσέγγιση του κειμένου μέσα από τον εντοπισμό λέξεων συναισθηματικά φορτισμένων και ζευγών αντίθετων εικόνων.
Συζητούνται οι ιδέες και τα νοήματα του κειμένου με αξιοποίηση ή/και εμπλουτισμό των ερωτήσεων 1-4 της σελ. 32 και αξιοποίηση των παράλληλων κειμένων των σελ. 102-104, καθώς και των ερωτήσεων που τα συνοδεύουν.
🔘 Για επέκταση ή εμπλουτισμό της διδασκαλίας, βλ. το σενάριο «Ισοκράτους, Περί ειρήνης: οι μαθητές/τριες μιλούν για την ειρήνη» στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων «Πρωτέας».
✎ Αξιοποιώντας το σχολικό Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής, οι μαθητές/τριες επισημαίνουν τη σημασία και τις χρήσεις της ευκτικής και μελετούν σχετικά παραδείγματα. Είναι σημαντικό να δοθεί
έμφαση στα παραδείγματα της ν.ε. και να γίνουν αντιπαραθετικές επισημάνσεις.
Αξιοποιώντας τη σχολική Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής, οι μαθητές/τριες εξοικειώνονται με τον σχηματισμό της ευκτικής με την εξής πορεία:
α) ευκτική ενεστώτα, μέλλοντα και αορίστου βαρύτονων ρημάτων ενεργητικής φωνής,
β) ευκτική ενεστώτα, μέλλοντα και αορίστου βαρύτονων ρημάτων μέσης φωνής, γ) ευκτική ενεστώτα και μέλλοντα του ρ. εἰμί και ευκτική παρακειμένου βαρύτονων ρημάτων ενεργητικής και μέσης φωνής.
Στην περίπτωση της ευκτικής, έμφαση δίνεται σε ασκήσεις αναγνώρισης τύπων (πολλαπλής επιλογής, αντιστοίχισης, συμπλήρωσης κενών) και όχι παραγωγής.
✖ Ενότητα 5: δεν θα διδαχθεί
Ενότητα 6
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 5 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 44, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο – Ετυμολογικά.
Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και τα παράλληλα), οι διδάσκοντες/ουσες μπορούν να εστιάσουν στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου των μαθητών και μαθητριών, αξιοποιώντας κυρίως λέξεις που έχουν σχέση με την τέχνη (μουσικήν, χορεύουσι, θεάτροις κ.λπ.). Η παραγωγή, η σύνθεση και η αναζήτηση ετυμολογικά συγγενών λέξεων ενδείκνυνται στην περίπτωση αυτή.
🔘 Προτείνεται η αξιοποίηση του σχολικού Λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής, του ψηφιακού λεξικού των Liddell & Scott, και ηλεκτρονικών λεξικών της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα.
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 47) ως έχει.
☑ Γραμματική Αόριστος β΄.
Με επισήμανση των τύπων των κειμένων (αναφοράς και παράλληλων) «παρεισαγαγεῖν» και «εὗρον», ο/η εκπαιδευτικός καθοδηγεί σταδιακά τους/τις μαθητές/τριες στην εξοικείωση με τον σχηματισμό και την κλίση του αορίστου β΄ ενεργητικής και μέσης φωνής. Εντοπίζονται οι ομοιότητες με τις καταλήξεις ενεστώτα και παρατατικού και δίνεται έμφαση στη σωστή χρήση τύπων του αορίστου β΄ στη ν.ε. (να προαγάγει, να συμβάλει κ.λπ.).
☑ Τα ουσιαστικά ἡ γυνή και ὁ παῖς.
Με επισήμανση των τύπων των κειμένων (αναφοράς και παράλληλων) «οἱ παῖδες» και «τούς παῖδας» και αξιοποιώντας τις καταλήξεις ουσιαστικών της γ΄ κλίσης, οι μαθητές/τριες γνωρίζουν την κλίση του
ουσιαστικού ὁ παῖς και επισημαίνουν τις ιδιαιτερότητές του: στον τονισμό της γενικής πληθυντικού και στην κλητική ενικού.
Εκκινώντας από τη χρήση της γενικής «παίδων» στη ν.ε. (Νοσοκομείο Παίδων), ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να ζητήσει από τους/τις μαθητές/τριες να βρουν και άλλους τύπους ουσιαστικών της α.ε. που απαντούν στο λόγιο χρηστικό επίπεδο της ν.ε.
Με αναφορά στη φράση «Συν γυναιξί και τέκνοις» και την αξιοποίηση καταλήξεων της γ΄ κλίσης, οι μαθητές/τριες γνωρίζουν την κλίση του ουσιαστικού ἡ γυνή, επισημαίνοντας την ιδιαιτερότητα της κατάληξης της κλητικής ενικού.
☑ Η οριστική – επαναληπτική αντωνυμία.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Ως αφόρμηση ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να αξιοποιήσει Ηχογραφήσεις αρχαίας ελληνικής μουσικής
Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 45 αξιοποιούνται επιλεκτικά, με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.
Προτείνεται διαγραμματική απεικόνιση του περιεχομένου με άξονες τα υποκείμενα «οἱ παῖδες» (αναδεικνύονται οι εν λόγω δραστηριότητες των Αρκάδων) και «οἱ πάλαι» (αιτιολογείται το ενδιαφέρον των Αρκάδων και αναδεικνύονται τα οφέλη της μουσικής παιδείας).
Για την καλύτερη νοηματική προσπέλαση του κειμένου, εκτός από τις ερωτήσεις 1-3 της σελ. 46 και όσες ο/η εκπαιδευτικός διατυπώσει συμπληρωματικά ή εναλλακτικά, συνιστάται και η αξιοποίηση των παράλληλων κειμένων των σελ. 105-106, καθώς και των ερωτήσεων που τα συνοδεύουν (σελ. 107).
🔘 Για την ανάδειξη της διαχρονικής σημασίας της μουσικής με αφορμή το κείμενο, βλ. σχετικό διδακτικό σενάριο στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων «Πρωτέας».
✎ Σελ. 51: 2-3.
Οι μαθητές/τριες ασκούνται στην αναγνώριση και τον σχηματισμό τύπων του αορίστου β΄.
✖ Ενότητα 7: δεν θα διδαχθεί
Ενότητα 8
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 3 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 60, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο – Ετυμολογικά.
Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και το παράλληλο), οι εκπαιδευτικοί ασκούν τους/τις μαθητές/τριες στην παραγωγή και στη σύνθεση, σύμφωνα και με τα προτεινόμενα στις προηγούμενες ενότητες.
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 63-64) ως έχει.
☑ Γραμματική. Παθητικοί χρόνοι φωνηεντόληκτων και αφωνόληκτων ρημάτων.
Με αφετηρία φράσεις της ν.ε. όπου χρησιμοποιούνται παθητικοί χρόνοι αλλά και τύπους των κειμένων (ἐγκατελήφθη, σωθῆναι, θαυμασθείς κ.ά.), οι μαθητές/τριες εξοικειώνονται με τον σχηματισμό και την κλίση των παθητικών χρόνων.
✖ Οι αυτοπαθητικές αντωνυμίες δεν θα διδαχθούν.
🔘 Σύνταξη. Ποιητικό αίτιο και παθητική σύνταξη.
Με αφετηρία παραδείγματα από τη ν.ε. και τύπους των κειμένων (αναφοράς και παράλληλου), οι μαθητές/τριες προσδιορίζουν τις μορφές και τη λειτουργία του ποιητικού αιτίου σε σύγκριση με τη ν.ε.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 61 αξιοποιούνται στη διδακτική πράξη επιλεκτικά, με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.
Για την καλύτερη νοηματική προσπέλαση του κειμένου, εκτός από τις ερωτήσεις 1-4 της σελ. 62 και όσες ο/η εκπαιδευτικός διατυπώσει συμπληρωματικά ή εναλλακτικά, συνιστάται και η αξιοποίηση του παράλληλου κειμένου της σελ. 108, καθώς και των ερωτήσεων που το συνοδεύουν (σελ. 109).
🔘 Για εμβάθυνση στο θέμα του σεβασμού προς τους γονείς στον αρχαίο κόσμο και σύγκριση με τη σύγχρονη εποχή, βλ. το ομώνυμο διδακτικό σενάριο στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων «Πρωτέας».
✎ Σελ. 68: 3.
Οι μαθητές/τριες ασκούνται στην αναγνώριση τύπων και την κλίση του παθητικού αορίστου α΄.
🔘 Σελ. 69: 5-7.
Ενότητα 9
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 5 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 70, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο – Ετυμολογικά.
Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και το παράλληλο), οι εκπαιδευτικοί μπορούν να εστιάσουν στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου των μαθητών και μαθητριών, αξιοποιώντας κυρίως λέξεις που έχουν σχέση με τις έννοιες του νόμου και του δικαίου (νόμους, δίκην κτλ.). Η παραγωγή, η σύνθεση και η αναζήτηση ετυμολογικά συγγενών λέξεων ενδείκνυνται στην περίπτωση αυτή, όπως και η αξιοποίηση του σχολικού Λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής ή ηλεκτρονικών λεξικών, όπως αυτών της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα .
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 72-73) ως έχει.
🔘 Σύνταξη. Τα είδη του μορίου ἄν. Οι μαθητές/τριες, με αφετηρία τύπους των κειμένων (ἄν ἰσχύωσιν, ἄν ἔχοι, δύναιντ’ ἄν κ.ά.), γνωρίζουν τα είδη του μορίου ἄν, χωρίς να υπεισέλθουν σε λεπτομέρειες.
☑ Τρόποι σύνδεσης προτάσεων.
Με αφετηρία παραδείγματα από τη ν.ε. και αξιοποίηση του υλικού των κειμένων, οι μαθητές/τριες προσδιορίζουν τους τρόπους σύνδεσης προτάσεων με έμφαση στην παρατακτική και την υποτακτική σύνδεση. Αξιοποιείται εδώ και το διάγραμμα της σ. 131 του σχολικού βιβλίου αλλά και ο πίνακας της σελ. 195 του σχολικού Συντακτικού της Αρχαίας Ελληνικής.
☑ Δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις.
Με πορεία από τη συγχρονία στη διαχρονία, οι μαθητές/τριες διακρίνουν ως προς τη συντακτική τους θέση τις δευτερεύουσες προτάσεις σε ονοματικές και επιρρηματικές. Η διάκριση αυτή ακολουθείται από τα είδη των ονοματικών προτάσεων. Η αναφορά δεν θα είναι εκτενής. Επισημαίνονται η εισαγωγή, η εξάρτηση και η συντακτική θέση, με βάση την αντιπαράθεσή τους με τις δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις της ν.ε.
✖ Η εκφορά των προτάσεων δεν θα διδαχθεί.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 71 αξιοποιούνται στη διδακτική πράξη επιλεκτικά, με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.
Για τη νοηματική προσπέλαση του κειμένου, αξιοποιούνται οι ερωτήσεις της σελ. 72 και όσες ο/η εκπαιδευτικός διατυπώσει συμπληρωματικά ή εναλλακτικά, καθώς και το παράλληλο κείμενο της σελ. 109, μαζί με τις ερωτήσεις που το συνοδεύουν.
Για τον προσδιορισμό της δομής του επιχειρήματος, ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να υπενθυμίσει στους/στις μαθητές/τριες όσα γνωρίζουν από το μάθημα της ΝΕΓ Β΄ Γυμνασίου για την Αξιολόγηση και διατύπωση επιχειρημάτων.
Κατά τον σχολιασμό του κειμένου, δίνεται έμφαση σε κάθε ερώτηση ξεχωριστά και στον ρόλο της προσωποποίησης.
🔘 Για μια διαχρονική θεώρηση των εννοιών του δικαίου και του νόμου με αφετηρία το κείμενο, βλ. το ομώνυμο διδακτικό σενάριο στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων «Πρωτέας».
Σελ. 78: 1-2.
Οι μαθητές/τριες ασκούνται στην αναγνώριση των ειδών του μορίου ἄν.
✎ Σελ. 78-79: 3-4, 5-7.
Οι μαθητές/τριες αναγνωρίζουν το είδος και τη συντακτική θέση των δευτερευουσών ονοματικών προτάσεων, χωρίς να ζητείται η εκφορά τους.
Ενότητα 10
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 3 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 80, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο – Ετυμολογικά. Με αφετηρία τη σύγκριση μεταφρασμένου και πρωτότυπου κειμένου και την επιλεκτική χρήση των γλωσσικών σχολίων, οι μαθητές/τριες μπορούν να εμπλουτίσουν το λεξιλόγιό τους, σύμφωνα και με τα προτεινόμενα στις προηγούμενες ενότητες.
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 82) ως έχει.
✖ Σύνταξη. Δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις (α΄ μέρος).
Εκκινώντας από παραδείγματα της ν.ε., προσδιορίζονται τα είδη των δευτερευουσών επιρρηματικών
προτάσεων, κυρίως ως προς την εισαγωγή και τη συντακτική θέση των αιτιολογικών, τελικών, συμπερασματικών και εναντιωματικών - παραχωρητικών προτάσεων της α.ε., με βάση την αντιπαραβολή τους με τις αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις της ν.ε.
Αξιοποιείται το κείμενο αναφοράς για τον εντοπισμό όσων προτάσεων εμπίπτουν στα είδη αυτά.
✖ Η εκφορά των προτάσεων δεν θα διδαχθεί.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Το κείμενο δίνεται στους/τις μαθητές/τριες από τον/την εκπαιδευτικό σε μετάφραση όσο γίνεται πιο πιστή.
Οι μαθητές/τριες συγκρίνουν τη μετάφραση με το πρωτότυπο και επισημαίνουν κυρίως λέξεις που έχουν παρόμοια ή εντελώς διαφορετική σημασία στην α.ε. και στη ν.ε.
Προσδιορίζουν και αξιολογούν το επιχείρημα του ρήτορα ως προς την πειστικότητά του.
Σχολιάζουν την πυκνότητα και τον ρυθμό που προσδίδει στο κείμενο η υποτακτική σύνδεση.
Το αρχαίο κείμενο θα αξιοποιηθεί για τη διδασκαλία των επιρρηματικών δευτερευουσών προτάσεων.
✎ Σελ. 85: 1-6.
Οι μαθητές/τριες αναγνωρίζουν το είδος και τη συντακτική θέση των δευτερευουσών επιρρηματικών προτάσεων της ενότητας, χωρίς να ζητείται η εκφορά τους.
Ενότητα 11
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 3 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 86, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο – Ετυμολογικά. Προτείνεται η αξιοποίηση του ρ. ἔχω.
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 88-89) ως έχει.
☑ Σύνταξη. Δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις (β΄ μέρος).
Εκκινώντας από παραδείγματα της ν.ε., παρουσιάζονται οι υποθετικές, χρονικές και αναφορικές
επιρρηματικές προτάσεις της α.ε.
Επισημαίνονται κυρίως η εισαγωγή και η συντακτική θέση με βάση την αντιπαράθεσή τους με τις αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις της ν.ε.
Αξιοποιείται το κείμενο αναφοράς για τον εντοπισμό όσων εμπίπτουν στα είδη αυτά.
✖ Η εκφορά των προτάσεων δεν θα διδαχθεί.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Το κείμενο δίνεται στους/τις μαθητές/τριες από τον/την εκπαιδευτικό σε μετάφραση όσο γίνεται πιο πιστή.
Οι μαθητές/τριες συγκρίνουν τη μετάφραση με το πρωτότυπο και επισημαίνουν κυρίως λέξεις που έχουν παρόμοια σημασία στην α.ε. και στη ν.ε.
Συζητούνται τα νοήματα του κειμένου με αναφορά σε σύγχρονα δεδομένα και συνεξέταση με το παράλληλο κείμενο της σελ. 110.
Το αρχαίο κείμενο της ενότητας θα αξιοποιηθεί για τη διδασκαλία των επιρρηματικών δευτερευουσών προτάσεων.
✎ Σελ. 90-91: 1-5.
Οι μαθητές/τριες αναγνωρίζουν το είδος και τη συντακτική θέση των δευτερευουσών επιρρηματικών προτάσεων της ενότητας, χωρίς να ζητείται η εκφορά τους.
✖ Ενότητα 12: δεν θα διδαχθεί
Επανάληψη / Εμπέδωση της διδαχθείσας ύλης: συνιστάται να γίνει στο πλαίσιο της διδασκαλίας του κειμένου του Αρριανού Αλεξάνδρου Ανάβαση, το οποίο θα διδαχθεί κατά την περίοδο 16 Μαρτίου - Μάιος.
🕒 Σύνολο προβλεπόμενων διδακτικών ωρών: 30 ώρες (συνυπολογίζονται και 3 ώρες για αναπλήρωση βασικών μαθησιακών κενών κατά την έναρξη του σχολικού έτους).
Εσπερινά Γυμνάσια
Σχολικό εγχειρίδιο
«Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου» των Ν. Μπεζαντάκου, Μ. Γαλάνη-Δράκου, Ε. Αστυρακάκη και Β. Χαραλαμπάκου.
Οι ενότητες της ύλης θα διδαχθούν δύο (2) ώρες την εβδομάδα κατά την περίοδο Σεπτέμβριος - 13 Μαρτίου.
Ερμηνεία συμβόλων
☑ Βασικό | Να προσεγγιστεί υποχρεωτικά
✎ Βασικό με τροποποίηση | Να προσεγγιστεί με προσαρμογή
🔘 Πρόσθετο | Να προσεγγιστεί προαιρετικά
✖ Να μη διδαχθεί
Παρατηρήσεις - Γενικές Οδηγίες
1. Η διδασκαλία των επιμέρους γραμματικοσυντακτικών φαινομένων είναι κειμενοκεντρική. Οι μαθητές/τριες έρχονται σε επαφή με την αρχαία γλώσσα μέσα από τα αρχαία κείμενα και με τρόπο διερευνητικό μαθαίνουν τα γραμματικά και συντακτικά φαινόμενα της γλώσσας. Κατά τη διδασκαλία ενδείκνυται οι μαθητές/τριες να χρησιμοποιούν και τα βιβλία αναφοράς (Γραμματική - Συντακτικό), όταν και όπου χρειάζεται, με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού.
2. Σε κάθε ενότητα, είναι σημαντικό η διδασκαλία των επιμέρους γραμματικοσυντακτικών ή ετυμολογικών και λεξιλογικών φαινομένων να συνδέεται με αναφορές και παραδείγματα στη ν.ε. Επίσης, προτείνεται η πορεία από το γνωστό προς στο άγνωστο, από τη συγχρονία στη διαχρονία.
3. Επειδή δεν προβλέπεται η ύπαρξη λεξιλογικού πίνακα, προτείνεται η γλωσσική αξιοποίηση λέξεων των κειμένων για εύρεση ομόρριζων (απλών ή σύνθετων) με έμφαση στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου των μαθητών και μαθητριών στη ν.ε.
4. Από τις ασκήσεις του σχολικού εγχειριδίου συνιστάται να προτιμώνται αυτές που ζητούν αναγνώριση τύπων της α.ε. οι οποίοι δεν έχουν επιβιώσει στη ν.ε. (με τη μορφή ερωτήσεων κλειστού τύπου) και την παραγωγή τύπων οι οποίοι έχουν επιβιώσει στη ν.ε. (με ασκήσεις μετασχηματισμού λέξεων εντός φράσεων ως προς τον αριθμό, τη φωνή, τον χρόνο, την πτώση).
5. Συνιστάται η διόρθωση των ασκήσεων να γίνεται στην τάξη από τους/τις ίδιους/ίδιες τους/τις μαθητές/τριες με αξιοποίηση και των βιβλίων αναφοράς.
6. Τα παράλληλα κείμενα αξιοποιούνται όπου κρίνει ο/η εκπαιδευτικός ότι είναι αναγκαίο για την εμπέδωση της ύλης.
7. Η πρόβλεψη για εξαίρεση συγκεκριμένων ενοτήτων ή υποενοτήτων από τη διδακτέα ύλη, καθώς και η δυνατότητα προαιρετικής διδασκαλίας ορισμένων άλλων, έχει στόχο να ενισχύσει την παιδαγωγική ευελιξία του/της εκπαιδευτικού.
8. Ο διδακτικός χρόνος που ενδέχεται να περισσέψει μπορεί να αξιοποιηθεί για εμβάθυνση, επανάληψη, υποστήριξη ή άλλες παιδαγωγικά τεκμηριωμένες διδακτικές επιλογές, ανάλογα με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών και μαθητριών.
9. Στο πλαίσιο του διδακτικού σχεδιασμού οι εκπαιδευτικοί, προκειμένου να αξιοποιήσουν τις προτεινόμενες διαδικτυακές πηγές από το διδακτικό υλικό, να προβαίνουν σε επανέλεγχο της εγκυρότητάς τους, διότι ενδέχεται λόγω του δυναμικού τους χαρακτήρα ορισμένες από αυτές να είναι ανενεργές ή να οδηγούν σε διαφορετικό περιεχόμενο.
10. Πρόσθετο διδακτικό υλικό και οδηγίες για τα μαθήματα της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και των Αρχαίων Ελληνικών από μετάφραση για όλες τις τάξεις του Γυμνασίου υπάρχουν στην ιστοσελίδα του ΙΕΠ: Τμήμα Β΄: Προγραμμάτων Σπουδών και Εκπαιδευτικού Υλικού - Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
Η διδακτέα ύλη διαμορφώνεται ως ακολούθως:
🔘 Ενότητα 1
🕒Προαιρετική διδασκαλία
Κείμενo
🔘 Σελ. 8, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
🔘 Ετυμολογικά, γραμματικοσυντακτικά φαινόμενα.
Επιλέγονται τα φαινόμενα τα οποία οι εκπαιδευτικοί κρίνουν ότι χρήζουν επανάληψης και εμπέδωσης από τους/τις μαθητές/τριες.
🔘 Οι εκπαιδευτικοί αξιοποιούν τα κείμενα και τις επαναληπτικές ασκήσεις των σελ. 11-13 του σχολικού βιβλίου, για να υπηρετήσουν τους στόχους που έχουν θέσει βάσει της διερεύνησης των βασικών μαθησιακών κενών που έκαναν κατά την έναρξη των μαθημάτων.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
🔘 Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 9 αξιοποιούνται μερικώς με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.
Συζητούνται οι ιδέες και τα νοήματα του κειμένου με αξιοποίηση ή/και εμπλουτισμό των ερωτήσεων 1-5 της σελ. 10 και αξιοποίηση των παράλληλων κειμένων της σελ. 100 και των ερωτήσεων που τα συνοδεύουν (σελ. 101). Μπορεί ως αφόρμηση να επιλεγεί το πρώτο παράλληλο κείμενο (απόσπασμα από το ποίημα Ελένη του Γ. Σεφέρη).
Για τις εκδοχές του μύθου της Ελένης μπορεί να αξιοποιηθεί σχετικό κείμενο που επισυνάπτεται στα ερμηνευτικά σχόλια του εμπλουτισμένου βιβλίου μαθητή
🔘 Λεξιλόγιο.
Οι μαθητές/τριες επισημαίνουν στο κείμενο λέξεις που απαντούν και στη ν.ε., βρίσκουν ομόρριζές τους και σχηματίζουν προτάσεις.
✖ Ενότητα 2: δεν θα διδαχθεί
✖ Ενότητα 3: δεν θα διδαχθεί
Ενότητα 4
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 4 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 30, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο-Ετυμολογικά.
Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και τα παράλληλα), οι εκπαιδευτικοί ασκούν τους/τις μαθητές/τριες στην παραγωγή και στη σύνθεση, καθώς και στην αναζήτηση ετυμολογικά συγγενών λέξεων.
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 33-34) ως έχει.
✖ Γραμματική. Η β΄ τάξη συνηρημένων ρημάτων (σελ. 34-37) δεν θα διδαχθεί.
☑ Με δεδομένο ότι η ευκτική είναι έγκλιση που δεν απαντά στη ν.ε., κρίνεται σκόπιμη η εμπέδωσή της ξεχωριστά από τις υπόλοιπες εγκλίσεις που διδάσκονται στη Β΄ Γυμνασίου και οι οποίες παρουσιάζουν μορφικές και λειτουργικές αντιστοιχίες με τις ομώνυμες εγκλίσεις της ν.ε.
Με αναφορά στους τύπους «ἐξαρκέσειεν» και «γιγνοίμεθα», ο/η εκπαιδευτικός καθοδηγεί σταδιακά τους/τις μαθητές/τριες στην εξοικείωση με τις σημασίες, τις χρήσεις και τον σχηματισμό της ευκτικής.
Ο/Η εκπαιδευτικός, με βάση τον τύπο «ἐξαρκέσειεν», μπορεί να αναφερθεί και στους πιο εύχρηστους αιολικούς τύπους (σε -ειας, - ειεν, -ειαν) για το β΄ και γ΄ ενικό και για το γ΄ πληθυντικό πρόσωπο ευκτικής αορίστου ενεργητικής φωνής.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 31 αξιοποιούνται στη διδακτική πράξη επιλεκτικά, με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.
Προτείνεται προσέγγιση του κειμένου μέσα από τον εντοπισμό λέξεων συναισθηματικά φορτισμένων και ζευγών αντίθετων εικόνων.
Συζητούνται οι ιδέες και τα νοήματα του κειμένου με αξιοποίηση ή/και εμπλουτισμό των ερωτήσεων 1-4 της σελ. 32 και αξιοποίηση των παράλληλων κειμένων των σελ. 102-104, καθώς και των ερωτήσεων που τα συνοδεύουν.
🔘 Για επέκταση ή εμπλουτισμό της διδασκαλίας, βλ. το σενάριο «Ισοκράτους, Περί ειρήνης: οι μαθητές/τριες μιλούν για την ειρήνη» στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων «Πρωτέας».
✎ Αξιοποιώντας το σχολικό Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής, οι μαθητές/τριες επισημαίνουν τη σημασία και τις χρήσεις της ευκτικής και μελετούν σχετικά παραδείγματα. Είναι σημαντικό να δοθεί
έμφαση στα παραδείγματα της ν.ε. και να γίνουν αντιπαραθετικές επισημάνσεις.
Αξιοποιώντας τη σχολική Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής, οι μαθητές/τριες εξοικειώνονται με τον σχηματισμό της ευκτικής με την εξής πορεία:
α) ευκτική ενεστώτα, μέλλοντα και αορίστου βαρύτονων ρημάτων ενεργητικής φωνής,
β) ευκτική ενεστώτα, μέλλοντα και αορίστου βαρύτονων ρημάτων μέσης φωνής, γ) ευκτική ενεστώτα και μέλλοντα του ρ. εἰμί και ευκτική παρακειμένου βαρύτονων ρημάτων ενεργητικής και μέσης φωνής.
Στην περίπτωση της ευκτικής, έμφαση δίνεται σε ασκήσεις αναγνώρισης τύπων (πολλαπλής επιλογής, αντιστοίχισης, συμπλήρωσης κενών) και όχι παραγωγής.
✖ Ενότητα 5: δεν θα διδαχθεί
Ενότητα 6
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 5 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 44, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο – Ετυμολογικά.
Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και τα παράλληλα), οι διδάσκοντες/ουσες μπορούν να εστιάσουν στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου των μαθητών και μαθητριών, αξιοποιώντας κυρίως λέξεις που έχουν σχέση με την τέχνη (μουσικήν, χορεύουσι, θεάτροις κ.λπ.). Η παραγωγή, η σύνθεση και η αναζήτηση ετυμολογικά συγγενών λέξεων ενδείκνυνται στην περίπτωση αυτή.
🔘 Προτείνεται η αξιοποίηση του σχολικού Λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής, του ψηφιακού λεξικού των Liddell & Scott, και ηλεκτρονικών λεξικών της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα.
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 47) ως έχει.
☑ Γραμματική Αόριστος β΄.
Με επισήμανση των τύπων των κειμένων (αναφοράς και παράλληλων) «παρεισαγαγεῖν» και «εὗρον», ο/η εκπαιδευτικός καθοδηγεί σταδιακά τους/τις μαθητές/τριες στην εξοικείωση με τον σχηματισμό και την κλίση του αορίστου β΄ ενεργητικής και μέσης φωνής. Εντοπίζονται οι ομοιότητες με τις καταλήξεις ενεστώτα και παρατατικού και δίνεται έμφαση στη σωστή χρήση τύπων του αορίστου β΄ στη ν.ε. (να προαγάγει, να συμβάλει κ.λπ.).
☑ Τα ουσιαστικά ἡ γυνή και ὁ παῖς.
Με επισήμανση των τύπων των κειμένων (αναφοράς και παράλληλων) «οἱ παῖδες» και «τούς παῖδας» και αξιοποιώντας τις καταλήξεις ουσιαστικών της γ΄ κλίσης, οι μαθητές/τριες γνωρίζουν την κλίση του
ουσιαστικού ὁ παῖς και επισημαίνουν τις ιδιαιτερότητές του: στον τονισμό της γενικής πληθυντικού και στην κλητική ενικού.
Εκκινώντας από τη χρήση της γενικής «παίδων» στη ν.ε. (Νοσοκομείο Παίδων), ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να ζητήσει από τους/τις μαθητές/τριες να βρουν και άλλους τύπους ουσιαστικών της α.ε. που απαντούν στο λόγιο χρηστικό επίπεδο της ν.ε.
Με αναφορά στη φράση «Συν γυναιξί και τέκνοις» και την αξιοποίηση καταλήξεων της γ΄ κλίσης, οι μαθητές/τριες γνωρίζουν την κλίση του ουσιαστικού ἡ γυνή, επισημαίνοντας την ιδιαιτερότητα της κατάληξης της κλητικής ενικού.
☑ Η οριστική – επαναληπτική αντωνυμία.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Ως αφόρμηση ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να αξιοποιήσει Ηχογραφήσεις αρχαίας ελληνικής μουσικής
Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 45 αξιοποιούνται επιλεκτικά, με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.
Προτείνεται διαγραμματική απεικόνιση του περιεχομένου με άξονες τα υποκείμενα «οἱ παῖδες» (αναδεικνύονται οι εν λόγω δραστηριότητες των Αρκάδων) και «οἱ πάλαι» (αιτιολογείται το ενδιαφέρον των Αρκάδων και αναδεικνύονται τα οφέλη της μουσικής παιδείας).
Για την καλύτερη νοηματική προσπέλαση του κειμένου, εκτός από τις ερωτήσεις 1-3 της σελ. 46 και όσες ο/η εκπαιδευτικός διατυπώσει συμπληρωματικά ή εναλλακτικά, συνιστάται και η αξιοποίηση των παράλληλων κειμένων των σελ. 105-106, καθώς και των ερωτήσεων που τα συνοδεύουν (σελ. 107).
🔘 Για την ανάδειξη της διαχρονικής σημασίας της μουσικής με αφορμή το κείμενο, βλ. σχετικό διδακτικό σενάριο στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων «Πρωτέας».
✎ Σελ. 51: 2-3.
Οι μαθητές/τριες ασκούνται στην αναγνώριση και τον σχηματισμό τύπων του αορίστου β΄.
✖ Ενότητα 7: δεν θα διδαχθεί
Ενότητα 8
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 3 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 60, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο – Ετυμολογικά.
Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και το παράλληλο), οι εκπαιδευτικοί ασκούν τους/τις μαθητές/τριες στην παραγωγή και στη σύνθεση.
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 63-64) ως έχει.
☑ Γραμματική. Παθητικοί χρόνοι φωνηεντόληκτων και αφωνόληκτων ρημάτων.
Με αφετηρία φράσεις της ν.ε. όπου χρησιμοποιούνται παθητικοί χρόνοι αλλά και τύπους των κειμένων (ἐγκατελήφθη, σωθῆναι, θαυμασθείς κ.ά.), οι μαθητές/τριες εξοικειώνονται με τον σχηματισμό και την κλίση των παθητικών χρόνων.
✖ Οι αυτοπαθητικές αντωνυμίες δεν θα διδαχθούν.
🔘 Σύνταξη. Ποιητικό αίτιο και παθητική σύνταξη.
Με αφετηρία παραδείγματα από τη ν.ε. και τύπους των κειμένων (αναφοράς και παράλληλου), οι μαθητές/τριες προσδιορίζουν τις μορφές και τη λειτουργία του ποιητικού αιτίου σε σύγκριση με τη ν.ε.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 61 αξιοποιούνται στη διδακτική πράξη επιλεκτικά, με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.
Για την καλύτερη νοηματική προσπέλαση του κειμένου, εκτός από τις ερωτήσεις 1-4 της σελ. 62 και όσες ο/η εκπαιδευτικός διατυπώσει συμπληρωματικά ή εναλλακτικά, συνιστάται και η αξιοποίηση του παράλληλου κειμένου της σελ. 108, καθώς και των ερωτήσεων που το συνοδεύουν (σελ. 109).
🔘 Για εμβάθυνση στο θέμα του σεβασμού προς τους γονείς στον αρχαίο κόσμο και σύγκριση με τη σύγχρονη εποχή, βλ. το ομώνυμο διδακτικό σενάριο στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων «Πρωτέας».
✎ Σελ. 68: 3.
Οι μαθητές/τριες ασκούνται στην αναγνώριση τύπων και την κλίση του παθητικού αορίστου α΄.
🔘 Σελ. 69: 5-7.
Ενότητα 9
🕒Ενδεικτικός Χρόνος: 2 ώρες
Κείμενo
☑ Σελ. 70, το κείμενο της ενότητας
Λεξιλογικό - Ετυμολογικά, Γραμματικοσυντακτικά Φαινόμενα
☑ Λεξιλόγιο – Ετυμολογικά.
Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και το παράλληλο), οι εκπαιδευτικοί μπορούν να εστιάσουν στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου των μαθητών και μαθητριών, αξιοποιώντας κυρίως λέξεις που έχουν σχέση με τις έννοιες του νόμου και του δικαίου (νόμους, δίκην κτλ.). Η παραγωγή, η σύνθεση και η αναζήτηση ετυμολογικά συγγενών λέξεων ενδείκνυνται στην περίπτωση αυτή, όπως και η αξιοποίηση του σχολικού Λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής ή ηλεκτρονικών λεξικών, όπως αυτών της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα .
✖ Δεν θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 72-73) ως έχει.
✖ Σύνταξη. Δεν θα διδαχθούν τα είδη του μορίου ἄν.
☑ Τρόποι σύνδεσης προτάσεων.
Με αφετηρία παραδείγματα από τη ν.ε. και αξιοποίηση του υλικού των κειμένων, οι μαθητές/τριες διακρίνουν τις προτάσεις σε κύριες και δευτερεύουσες.
Προσδιορίζουν τους τρόπους σύνδεσης προτάσεων με έμφαση στην παρατακτική και την υποτακτική σύνδεση. Αξιοποιείται εδώ και το διάγραμμα της σ. 131 του σχολικού βιβλίου αλλά και ο πίνακας της
σελ. 195 του σχολικού Συντακτικού της Αρχαίας Ελληνικής.
Οι μαθητές/τριες διακρίνουν τις δευτερεύουσες προτάσεις με βάση τη συντακτική τους θέση σε ονοματικές και επιρρηματικές.
✖ Οι δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις δε θα διδαχθούν αναλυτικά.
Προτεινόμενη Προσέγγιση
✎ Το κείμενο δίνεται στους/τις μαθητές/τριες από τον/την εκπαιδευτικό σε μετάφραση όσο γίνεται πιο πιστή.
Οι μαθητές/τριες συγκρίνουν τη μετάφραση με το πρωτότυπο και επισημαίνουν κυρίως λέξεις που έχουν παρόμοια ή διαφορετική σημασία στην α.ε. και στη ν.ε.
Συζητούνται τα νοήματα του κειμένου με αναφορά σε σύγχρονα δεδομένα.
Για τον προσδιορισμό της δομής του επιχειρήματος, ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να υπενθυμίσει στους/στις μαθητές/τριες όσα γνωρίζουν από το μάθημα της ΝΕΓ Β΄ Γυμνασίου για την Αξιολόγηση και διατύπωση επιχειρημάτων.
Κατά τον σχολιασμό του κειμένου, δίνεται έμφαση σε κάθε ερώτηση ξεχωριστά και στον ρόλο της προσωποποίησης.
Το αρχαίο κείμενο της ενότητας θα αξιοποιηθεί για τη διδασκαλία της παρατακτικής-υποτακτικής σύνδεσης και των δευτερευουσών προτάσεων.
🔘 Για μια διαχρονική θεώρηση των εννοιών του δικαίου και του νόμου με αφετηρία το κείμενο, βλ. το ομώνυμο διδακτικό σενάριο στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων «Πρωτέας».
✎ Ο/η εκπαιδευτικός ασκεί τους/τις μαθητές/τριες στον χωρισμό του κειμένου σε προτάσεις και στη διάκριση κύριων και δευτερευουσών προτάσεων (ονοματικών και επιρρηματικών).
✖ Ενότητες 10-12: δεν θα διδαχθούν
Επανάληψη / Εμπέδωση της διδαχθείσας ύλης: συνιστάται να γίνει στο πλαίσιο της διδασκαλίας του κειμένου του Αρριανού Αλεξάνδρου Ανάβαση, το οποίο θα διδαχθεί κατά την περίοδο 16 Μαρτίου - Μάιος.
🕒 Σύνολο προβλεπόμενων διδακτικών ωρών: 17 ώρες (συνυπολογίζονται και 3 ώρες για αναπλήρωση βασικών μαθησιακών κενών κατά την έναρξη του σχολικού έτους).
