Οδηγίες διδασκαλίας σχολικού έτους 2026-2027 για την Ιστορία Γ΄ τάξης Γυμνασίου
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. Ενότητα 1: Η εποχή του Διαφωτισμού
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Το κίνημα του Διαφωτισμού, οι κυριότεροι εκπρόσωποι και τρόποι διάχυσης των διαφωτιστικών ιδεών
Λέξεις- κλειδιά: λογική (ορθολογισμός), διάκριση εξουσιών, κοινωνικό συμβόλαιο, εγκυκλοπαίδεια, φωτισμένη δεσποτεία
- Εικαστική πηγή Γκ. Λενονιέ, Ο Ντ΄Αλαμπέρ διαβάζει την Εγκυκλοπαίδεια στο σαλόνι της μαντάμ Ζοφρέν, προκειμένου να κατανοηθεί η αντιμετώπιση των διαφωτιστικών ιδεών από τα ανώτερα μορφωμένα κοινωνικά στρώματα.
- «Γλωσσάριο όρων του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού», Φωτόδεντρο
Προτεινόμενη δραστηριότητα:
Συνθετική παρουσίαση των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών απόψεων των διαφωτιστών από τις πηγές αρ. 3 (α & β), 4 και 6 του σχολικού βιβλίου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. Ενότητα 2: Η Αμερικανική Επανάσταση
- Εντοπισμός διαφωτιστικών απόψεων στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας (προαιρετική διδασκαλία).
Συνδιδασκαλία με την επόμενη ενότητα (προαιρετικά)
Διδακτική Ώρα: 1
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. Ενότητα 3: Η έκρηξη και η εξέλιξη της Γαλλικής Επανάστασης (1789 - 1794) - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. Ενότητα 4: «Η τρίτη και τελευταία φάση της Γαλλικής Επανάστασης, 1794-1799»
Ενιαία διδασκαλία με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Κοινωνική διαστρωμάτωση στη Γαλλία στα τέλη του 18ου αιώνα, δομικά και συγκυριακά προβλήματα / αιτίες και αφορμή επανάστασης
- Μετάβαση από τη συνέλευση των τριών τάξεων στη Συντακτική συνέλευση
- Διάκριση των εξουσιών στο Σύνταγμα του 1791
- Ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις της Νομοθετικής Συνέλευσης
- Ρόλος του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ και των λεσχών (προαιρετική διδασκαλία)
- Αποφάσεις της Συμβατικής Συνέλευσης (προαιρετική διδασκαλία)
- Περίοδος Τρομοκρατίας και Ροβεσπιέρος
- Διευθυντήριο και Ναπολέων (προαιρετική διδασκαλία)
Λέξεις- κλειδιά: Όρκος του Σφαιριστηρίου, Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη, συνταγματική μοναρχία, αβασίλευτη δημοκρατία (προαιρετική διδασκαλία), περίοδος Τρομοκρατίας, Διευθυντήριο (προαιρετική διδασκαλία)
Υποστηρικτικό υλικό:
- Γελοιογραφία αρ. 1 προκειμένου να φανούν τα προνόμια των δύο ανώτερων τάξεων της γαλλικής κοινωνίας και τα βάρη που είχε αναλάβει η τρίτη τάξη.
- Εικαστική πηγή αρ. 2, Ζ.Λ. Νταβίντ, Ο όρκος του σφαιριστηρίου, εικόνα αρ. 3, Οπλισμένες γυναίκες βαδίζουν εναντίον των ανακτόρων των Βερσαλλιών, προκειμένου να συνδεθεί η κοινωνική πραγματικότητα με την επαναστατική ατμόσφαιρα.
- Χρονολογικός πίνακας «Οι μεγάλες επαναστάσεις: Γαλλική Επανάσταση»
- Χάρτης προκειμένου να εντοπιστούν οι αλλαγές στο πολιτικό τοπίο της Ευρώπης με την επικράτηση του Ναπολέοντα και να εξαχθούν συμπεράσματα.
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Άσκηση/δραστηριότητα 1 (ενότητα 3) του σχολικού βιβλίου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. Ενότητα 4: η υποενότητα «Το συνέδριο της Βιέννης»
Διδασκαλία της υποενότητας «Το συνέδριο της Βιέννης»
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ενότητα 6: Τα επαναστατικά κινήματα των ετών 1820 - 1821 στην Ευρώπη
Προαιρετική διδασκαλία της ενότητας 6, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:
- τις πολιτικές διεκδικήσεις και την ανάπτυξη των εθνικών ιδεολογιών (αρχή των εθνοτήτων) του 19ου αι.
- τις εθνικές διεκδικήσεις
Λέξεις - κλειδιά: Συνέδριο της Βιέννης, Ιερή Συμμαχία, Παλινόρθωση, ατομικές ελευθερίες, πολιτικά δικαιώματα, αρχή των εθνοτήτων, καρμπονάροι (προαιρετική διδασκαλία)
Υποστηρικτικό υλικό:
- Χάρτης του σχολικού βιβλίου, προκειμένου να σχολιαστεί ο νέος συσχετισμός δυνάμεων που προέκυψε στην Ευρώπη μετά το Συνέδριο της Βιέννης.
- Πηγή αρ. 2 της ενότητας 6, ώστε να αναδειχθεί η επίδραση της γαλλικής επανάστασης στα επαναστατικά κινήματα του 19ου αι. (προαιρετική διδασκαλία)
Προτεινόμενη δραστηριότητα (προαιρετικά):
Εύρεση ομοιοτήτων-διαφορών ανάμεσα στις επαναστατικές κινήσεις των ετών 1820-1821. Προϊδεασμός για τον χαρακτήρα της Ελληνικής Επανάστασης.
Διδακτικές Ώρες: 3
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ενότητα 5: Ο Ελληνισμός από τα μέσα του 18ου αι. έως τις αρχές του 19ου αι. - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ενότητα 7: Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες
Συνοπτική παρουσίαση της ενότητας 5, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:
- την κοινωνική διαστρωμάτωση και τις οικονομικές διαφοροποιήσεις στον ελλαδικό χώρο κατά τις αρχές του 19ου αιώνα
- τα κινήματα εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας (προαιρετική διδασκαλία)
- τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, τους κύριους εκπρόσωπους του και τις αντιδράσεις των συντηρητικών κύκλων
Διδασκαλία της ενότητας 7 με έμφαση:
- στην ιδεολογική βάση, το οργανωτικό σχήμα και τις στρατιωτικές ενέργειες της Φιλικής Εταιρείας.
Λέξεις - κλειδιά: ορθόδοξη εκκλησία, Φαναριώτες, προεστοί, έμποροι / καραβοκύρηδες, κλέφτες, αρματολοί, παροικιακός ελληνισμός, Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Ρ. Βελεστινλής, Αδ. Κοραής, Φιλική Εταιρεία, Αόρατη Αρχή, Αλ. Υψηλάντης, Ιερός Λόχος
Υποστηρικτικό υλικό:
- Δραστηριότητα, «Η οικονομία των Ελλήνων κατά τον 18ο αιώνα», Φωτόδεντρο
- Δραστηριότητα, «Η προσφορά του Α. Κοραή στον αγώνα», Φωτόδεντρο
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Εντοπισμός των επιρροών του ευρωπαϊκού στον νεοελληνικό Διαφωτισμό με βάση την πηγή αρ. 3 (α & β) της ενότητας 1 του σχολικού βιβλίου και την πηγή αρ. 3 της ενότητας 5 του σχολικού βιβλίου.
- Αναζήτηση διαφωτιστικών επιρροών στην επαναστατική προκήρυξη της Φιλικής Εταιρείας (πηγή αρ. 2 της ενότητας 7).
Διδακτικές Ώρες: 2
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ενότητα 8: Η εξέλιξη της Ελληνικής Επανάστασης (1821-1827)
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
α) Ευνοϊκοί παράγοντες για την κήρυξη της επανάστασης του 1821
β) Φάσεις της επανάστασης (απλή αναφορά με χρήση πίνακα ή χάρτη)
Λέξεις - κλειδιά:
ένοπλα ελληνικά σώματα, αντίδραση των Οθωμανών
Υποστηρικτικό υλικό:
- Εικαστικά έργα Ν. Λύτρα, Η ανατίναξη της τουρκικής ναυαρχίδας στη Χίο και Θ. Βρυζάκη, Η έξοδος του Μεσολογγίου (σ. 32), προκειμένου να συζητηθούν δύο από τα κύρια στρατιωτικά γεγονότα της επανάστασης.
- Προσωπογραφίες ηρώων της επανάστασης στο Φωτόδεντρο (με αναζήτηση συγκεκριμένου προσώπου)
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Συζήτηση για τη σημασία των συμβολισμών κατά τη διάρκεια επαναστατικών κινήσεων και τη δημιουργία εθνικών μύθων, με αφόρμηση το εικαστικό έργο του Θ. Βρυζάκη, Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τη σημαία της επανάστασης.
- Άσκηση / δραστηριότητα 2, του σχολικού βιβλίου.
- Σχολιασμός της σχέσης της Ελληνικής Επανάστασης με τη Γαλλική, με βάση την πηγή αρ. 2, του σχολικού βιβλίου.
Διδακτική Ώρα: 1
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ενότητα 9: Πρώτες προσπάθειες των επαναστατημένων Ελλήνων για συγκρότηση κράτους
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Εθνοσυνελεύσεις, Συντάγματα, διάκριση εξουσιών
- Εμφύλιοι πόλεμοι: αίτια, φάσεις και αντίπαλοι.
Λέξεις- κλειδιά: Εθνοσυνελεύσεις, Σύνταγμα της Επιδαύρου, Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδος
Υποστηρικτικό υλικό:
- Πηγή αρ. 1 (του σχολικού βιβλίου), προκειμένου να υπογραμμιστεί η σημασία που αποδίδεται στον χαρακτήρα της Ελληνικής Επανάστασης.
- Πηγή αρ. 3 (του σχολικού βιβλίου), προκειμένου να γίνουν κατανοητές οι τοπικιστικές αντιθέσεις και οι οικονομικές διαστάσεις της εμφύλιας σύγκρουσης.
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Εντοπισμός των επιρροών του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού στα Ελληνικά Συντάγματα (πηγές αρ. 2 και αρ. 4 του σχολικού βιβλίου).
- Σχολιασμός των εμφύλιων συγκρούσεων, με βάση την πηγή αρ. 3 του βιβλίου).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ενότητα 10: Ελληνική Επανάσταση και Ευρώπη
Συνοπτική παρουσίαση της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:
- τις πρώτες προσπάθειες των Ελλήνων να εξασφαλίσουν την ηθική και υλική βοήθεια των Ευρωπαίων (προαιρετική διδασκαλία)
- τις διακυμάνσεις της ευρωπαϊκής διπλωματίας (προαιρετική διδασκαλία)
- το κίνημα του φιλελληνισμού
- την πορεία προς την ίδρυση ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους (έμφαση)
Λέξεις - κλειδιά: Μεγάλες Δυνάμεις, διπλωματικές ενέργειες, δάνεια, πράξη προστασίας (προαιρετική διδασκαλία), φιλέλληνες, πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας
Υποστηρικτικό υλικό:
- Πηγή αρ. 1, προκειμένου να αιτιολογηθεί ο τρόπος παρουσίασης της Ελληνικής Επανάστασης στους Ευρωπαίους.
- Πηγή αρ. 2, προκειμένου να διαφανούν τα ερείσματα του φιλελληνικού ρεύματος.
- Χάρτης, προκειμένου να γίνουν αντιληπτά και να σχολιαστούν τα όρια του πρώτου Ελληνικού κράτους.
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Αξιοποίηση του εικαστικού έργου του Θ. Βρυζάκη, Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι,
Προκειμένου να σχολιαστεί η αντιμετώπιση των φιλελλήνων από τους ελληνικούς
πληθυσμούς.
- Τεκμηρίωση της άποψης του ιστορικού Hobsbawm (πηγή αρ. 3 του σχολικού βιβλίου) σχετικά με τη σημασία της Ελληνικής Επανάστασης.
Διδακτικές Ώρες: 3
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. Ενότητα 1: μόνο η υποενότητα «Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17ο και τον 18ο αιώνα» - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ. Ενότητα 12: Η ωρίμανση της βιομηχανικής επανάστασης
Συνοπτική παρουσίαση, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:
- το φαινόμενο της βιομηχανικής επανάστασης και τις διαφοροποιήσεις στην οικονομία, την επιστήμη και την κοινωνία κατά την πρώτη φάση της βιομηχανικής επανάστασης
- την εξάπλωση και ωρίμανσή της από τα μέσα του 19ου αι., τις νέες μορφές ενέργειας, τις αλλαγές σε επικοινωνίες, συγκοινωνίες
- τον οικονομικό φιλελευθερισμό, καπιταλισμό, τα μονοπώλια
Λέξεις- κλειδιά: αλλαγές στις διαδικασίες παραγωγής, χρήση νέων μηχανών, δημιουργία μεγάλων εργοστασίων, συγκέντρωση κεφαλαίων, ανακάλυψη φυσικών νόμων, ενίσχυση αστικής τάξης, μορφές ενέργειας, επικοινωνία, συγκοινωνίες και εμπόριο, καπιταλισμός και οικονομικός φιλελευθερισμός.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Εικόνες των ενοτήτων
- Πηγή αρ. 1 της ενότητας 1 προκειμένου να γίνουν κατανοητές οι κοινωνικές επιπτώσεις της χρήσης των νέων μηχανών κατά την πρώτη φάση της βιομηχανικής επανάστασης.
- Πηγή αρ. 1 της ενότητας 12 προκειμένου να διαφανεί η σύνδεση των επιστημονικών ανακαλύψεων με τη βιομηχανία και η σημασία της εκπαίδευσης κατά την περίοδο ωρίμανσης της βιομηχανικής επανάστασης
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
Σχολιασμός της πηγής αρ.3 του σχολικού βιβλίου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ. Ενότητα 13: Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- σοσιαλιστικές θεωρίες, ανάπτυξη του συνδικαλισμού, πολιτική οργάνωση των εργατών, κίνημα για τη χειραφέτηση των γυναικών.
Λέξεις - κλειδιά: σοσιαλισμός - μαρξισμός, συνδικαλισμός, Πρωτομαγιά, γυναικείο κίνημα.
Υποστηρικτικό υλικό:
Πηγές και εικόνες της ενότητας
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
Άσκηση / δραστηριότητα 2 του βιβλίου
- Ίδρυμα της Βουλής, Δημοκρατία και Εκπαίδευση, «Γυναίκες, το μισό της ανθρωπότητας», Παιδαγωγικά Εργαστήρια: Εργαστήρι 1 - Φύλλα εργασίας 1, 2,
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ. Ενότητα 15: Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Ιμπεριαλισμός και αποικιοκρατία
- Κύρια αίτια
- Αποτελέσματα της αποικιοκρατίας
Λέξεις - κλειδιά: αποικιοκρατία, ιμπεριαλισμός.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Πηγές σχολικού βιβλίου
- Χάρτης προκειμένου να διαφανεί η διείσδυση της αποικιοκρατίας σε όλη την έκταση της Αφρικανικής ηπείρου.
Προτεινόμενη δραστηριότητα:
Σύγκριση του χάρτη της Αφρικανικής ηπείρου της περιόδου της αποικιοκρατίας με σημερινό χάρτη και εξαγωγή συμπερασμάτων.
Διδακτικές Ώρες: 3
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ενότητα 17: Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας (1828-1831). Η ολοκλήρωση της Ελληνικής Επανάστασης
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Εσωτερική πολιτική του Ι. Καποδίστρια:
Πολίτευμα και Διοίκηση
Ένοπλες δυνάμεις, πειρατεία
Κρατικό ταμείο, Νόμισμα - Φοίνικας, λιτότητα δαπανών, εκσυγχρονισμός γεωργίας
Εκπαίδευση - βασικές σπουδές και επαγγελματική κατάρτιση
- Εξωτερική πολιτική του Ι. Καποδίστρια:
Εθνική Ανεξαρτησία και διεύρυνση συνόρων
- Συγκεντρωτική διακυβέρνηση: Οι φίλοι και οι εχθροί. Ο ρόλος της Αντιπολίτευσης και η δολοφονία του Ι. Καποδίστρια.
Λέξεις - κλειδιά: συγκεντρωτική διακυβέρνηση, αντικαποδιστριακές κινήσεις, φοίνικας, Λόχος Ευελπίδων, Ορφανοτροφείον της Αίγινας, αλληλοδιδακτικά σχολεία, Πρότυπον Αγροκήπιον, χειροτεχνεία.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Χάρτης του σχολικού βιβλίου με τα νέα σύνορα (Συνθήκη Κωνσταντινούπολης, 1832, σύνορα Αμβρακικού - Παγασητικού, σ. 56) και σύγκριση με χάρτη αρχικών συνόρων (Πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας, 1830, σύνορα Αχελώου-Σπερχειού, σ. 37)
- Διαδραστική εφαρμογή, «Η εκπαιδευτική πολιτική του Ι.Κ.», Φωτόδενδρο
- Πίνακας για τη δολοφονία του Ι.Κ., Iστορία και Λογοτεχνία στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
Προτεινόμενη δραστηριότητα:
Άσκηση / δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ενότητα 18: Από την άφιξη του Όθωνα (1833) ως την 3η Σεπτεμβρίου 1843 οι υποενότητες «Η περίοδος της απόλυτης μοναρχίας» και «Η 3η Σεπτεμβρίου 1843» - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ενότητα 19: Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862)
Ενιαία διδασκαλία με έμφαση στα εξής σημεία:
- Περίοδος απόλυτης μοναρχίας
- 3η Σεπτεμβρίου 1843 (αίτια, πρωταγωνιστές, γεγονότα, αποτέλεσμα)
- Συνταγματική μοναρχία, διάκριση εξουσιών
- Λειτουργία πολιτεύματος
- Μεγάλη Ιδέα - Κωλέττης, αλυτρωτισμός
- Η έξωση του Όθωνα (απλή αναφορά).
Λέξεις - κλειδιά: Απόλυτη Μοναρχία, Επανάσταση 3ης Σεπτεμβρίου 1843, Συνταγματική Μοναρχία, Μεγάλη Ιδέα, αλυτρωτισμός, έξωση.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Πίνακας (Χ. Μάρτενς, Η νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843), σ. 58 του σχολικού βιβλίου.
- Διαδραστική εφαρμογή με πηγές, «Το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843», Φωτόδενδρο
- Διαδραστική εφαρμογή για την επεξεργασία όρων, «Γλωσσάριο ελληνικού κράτους»
- «Το Σύνταγμα του 1844», Ελεγκτικό Συνέδριο:
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 2 της Ενότητας 19 του σχολικού βιβλίου (με επιλογή σημείων και γλωσσική εξομάλυνση).
Διδακτική Ώρα: 1
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ενότητα 20: Από την έξωση του Όθωνα (1862) ως το κίνημα στο Γουδί (1909)
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Ανάρρηση στον θρόνο του Γεωργίου Α΄ και ενσωμάτωση των Επτανήσων (απλή
αναφορά)
- Το Σύνταγμα του 1864
- Αλ. Κουμουνδούρος
- Προβλήματα κοινοβουλευτισμού και αρχή της δεδηλωμένης
- Δικομματισμός
- Πρόγραμμα Χ. Τρικούπη και Θ. Δηλιγιάννη
- Ο πόλεμος του 1897 και οι πολιτικές εξελίξεις έως το 190
Λέξεις - κλειδιά: Βασιλευόμενη Δημοκρατία, Κοινοβουλευτισμός, Αρχή Δεδηλωμένης, Δικομματισμός, εκσυγχρονισμός, πτώχευση, Δ.Ο.Ε.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Χάρτης προκειμένου να εντοπιστεί η σταδιακή διεύρυνση της ελληνικής επικράτειας (1864, 1881)
- Πηγή 1: Χ. Τρικούπη, «Τίς πταίει;» (με επιλογή σημείων και γλωσσική εξομάλυνση), σ. 61 του σχολικού βιβλίου, προκειμένου να γίνει αντιληπτός ο ρόλος του βασιλιά στην πολιτική αστάθεια.
Προτεινόμενη Δραστηριότητα:
Παιχνίδι ρόλων: Πολιτική αντιπαράθεση (debate) οπαδών του Τρικούπη και του Δηλιγιάννη, ενόψει επικείμενων εκλογών.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 23: Η ελληνική οικονομία και κοινωνία κατά τον 19ο αιώνα
Προαιρετική διδασκαλία της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίσουν:
- την εξέλιξη της έκτασης και του πληθυσμού του Ελληνικού κράτους (απλή αναφορά)
- τον αγροτικό τομέα: εθνικές γαίες, μικρός κλήρος, μονοκαλλιέργεια, σταφιδική κρίση (βασική αιτία μετανάστευσης αγροτών σε ΗΠΑ), τσιφλίκια Θεσσαλίας, αγώνας κολίγων, Κιλελέρ)
- τον τριτογενή τομέα: εμπόριο, ναυτιλία, πλούσιες εμπορικές παροικίες, τραπεζικό σύστημα, έργα υποδομής για τις μεταφορές, αστικοποίηση κυρίως λόγω ανάπτυξης του τριτογενούς τομέα (απλή αναφορά)
- τη βιομηχανία: χαμηλή ανάπτυξη, επενδύσεις Ελλήνων κεφαλαιούχων εξωτερικού, μικρή αριθμητικά εργατική τάξη, εμφάνιση εργατικού συνδικαλισμού (απλή αναφορά)
- το γυναικείο ζήτημα: έμφαση στο αίτημα της εκπαίδευσης (απλή αναφορά)
Λέξεις - κλειδιά: Εθνικές γαίες, τσιφλίκια, κολίγοι, Κιλελέρ, σταφιδική κρίση, μετανάστευση, εξωελλαδικό κεφάλαιο, έργα υποδομής, αστικοποίηση, βιομηχανία και εργατικό κίνημα, γυναικείο ζήτημα.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Χάρτης του σχολικού βιβλίου
-Εικόνες, πηγές και πίνακας του σχολικού βιβλίου
- Πληροφοριακό υλικό για:
- «Το λιμάνι του Πειραιά το 19ο αι...με τις εικόνες των περιηγητών», Φωτόδενδρο
- «Η αθηναϊκή τριλογία», Φωτόδενδρο
- «Τα μεταλλεία του Λαυρίου στους νεότερους χρόνους», Βίντεο Φωτόδεντρο
- «Βρωμοέλληνες», Ρεπορτάζ χωρίς σύνορα, (αποσπάσματα από το ντοκιμαντέρ για τις συνθήκες που αντιμετώπισαν στις ΗΠΑ οι Έλληνες), Αρχείο ΕΡΤ.
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Άσκηση/δραστηριότητα 1 του βιβλίου.
Διδακτικές Ώρες: 2
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ. Ενότητα 27: Το κίνημα στο Γουδί (1909) - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ. Ενότητα 28: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος πρωθυπουργός: η βενιζελική πολιτική της περιόδου 1910-1912
Ενιαία διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Κίνημα στο Γουδί (απλή αναφορά)- Κύριες μεταρρυθμίσεις της Αναθεωρητικής Βουλής
- Ίδρυση των δύο νέων κομμάτων αρχών: Κόμμα φιλελευθέρων, Κόμμα Κοινωνιολόγων
- Προετοιμασία για τις εθνικές διεκδικήσεις (απλή αναφορά)
Λέξεις - κλειδιά: Στρατιωτικός Σύνδεσμος, κίνημα στο Γουδί, Αναθεωρητική Βουλή, κόμμα Φιλελευθέρων, Κόμμα Κοινωνιολόγων.
Υποστηρικτικό υλικό:
Για τον Ελ. Βενιζέλο
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Καταγραφή των προβλημάτων του ελληνικού κράτους των αρχών του 20ου αι.
- Συζήτηση για τον ρόλο του Ελευθερίου Βενιζέλου στην ανασυγκρότηση της χώρας.
Διδακτική Ώρα: 1
ΕΘΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ενότητα 21. Το κρητικό ζήτημα (1821-1905) - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ενότητα 22. Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ. Ενότητα 29: Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912 – 1913) - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ. Ενότητα 30: Η Ελλάδα και τα Βαλκάνια μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους
Ενιαία διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Το Κρητικό ζήτημα (ορισμός), σ. 64
- Τα νέα κράτη-έθνη των Βαλκανίων (απλή αναφορά, με τον χάρτη της σ. 66), ώστε οι μαθητές/τριες να αντιληφθούν την ανάδυση των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων των βαλκανικών κρατών.- Μακεδονικό ζήτημα και μακεδονικός αγώνας
- Κίνημα των Νεοτούρκων
- Αίτια των Βαλκανικών Πολέμων
- Συμμαχίες-αντίπαλοι στις δύο φάσεις των Βαλκανικών πολέμων
- Αποτελέσματα Συνθήκης Βουκουρεστίου, προοπτικές Νέων Χωρών - εξωτερική πολιτική
Λέξεις - κλειδιά: Κρητικό ζήτημα, Μακεδονικό ζήτημα, κομιτατζήδες, κίνημα Νεοτούρκων, Συνθήκη Βουκουρεστίου, απελευθέρωση Θεσσαλονίκης, νέα σύνορα Ελλάδος, Νέες Χώρες.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Διαδραστική εφαρμογή με πηγές και βίντεο από το Πανόραμα του 20ού αι. ΕΡΤ, (02.07΄) «Ο μακεδονικός αγώνας», Φωτόδενδρο
- Διαδραστικός χάρτης «Βαλκανικοί πόλεμοι: οι διεκδικήσεις και τα οφέλη των βαλκανικών κρατών», Φωτόδενδρο
- Πηγή 2 (ενότητα 29) του σχολικού βιβλίου, προκειμένου να αναδειχθεί ο ρόλος του Ελ. Βενιζέλου στους Βαλκανικούς πολέμους.
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Ανάδειξη των διαστάσεων του μακεδονικού αγώνα μέσα από τον σχολιασμό των πηγών 1α και 1β (ενότητα 22) του σχολικού βιβλίου.
- Άσκηση/δραστηριότητα 1 (ενότητα 29) του σχολικού βιβλίου.
- Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 3 (ενότητα 30) του σχολικού βιβλίου.
Διδακτικές Ώρες: 2
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Τα αίτια, η αφορμή
- Τα αντίπαλα στρατόπεδα στην έναρξη του πολέμου
- Προσχωρήσεις/αποχωρήσεις (Τουρκία, Βουλγαρία, Ελλάδα, Ιταλία, Ρωσία, ΗΠΑ), κύρια μέτωπα (ανατολικό, δυτικό), (απλή αναφορά)
- Οι επιχειρήσεις το 1916, Η καμπή του 1917 (απλή αναφορά)
- Το τέλος του πολέμου
Λέξεις - κλειδιά: Ιμπεριαλισμός, εθνικισμός, μιλιταρισμός, Εγκάρδια Συνεννόηση – Entente (Αντάντ), Κεντρικές Δυνάμεις, πόλεμος χαρακωμάτων, Ρωσική Επανάσταση.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Η αφορμή του πολέμου, Πανόραμα του αιώνα, επ. 008, αρχείο ΕΡΤ
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Άσκηση/ δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου.
- Σχολιασμός της εικόνας αρ. 3 του σχολικού βιβλίου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ. Ενότητα 32: Η Ελλάδα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – Ο Εθνικός Διχασμός
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Οι θέσεις Βενιζέλου – Κων/νου και η σύγκρουσή τους
- Οι Επίστρατοι και το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας
- Προσωρινή Κυβέρνηση Θεσσαλονίκης και Εθνικός Διχασμός
Λέξεις - κλειδιά: Εθνικός Διχασμός, Κυβέρνηση Θεσσαλονίκης, Κράτος των Αθηνών
Υποστηρικτικό υλικό:
«Η Ελλάδα το 1914», Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, ΕΡΤ
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Σχολιασμός των πηγών του σχολικού βιβλίου, ώστε να αναδειχθεί η στάση των δύο εμπλεκομένων (βασιλιά- Βενιζέλου) στο ζήτημα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
- Άσκηση / δραστηριότητα 3 του σχολικού βιβλίου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ. Ενότητα 33: Η ρωσική Επανάσταση
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Η κρίση του τσαρικού καθεστώτος
- Η σοσιαλιστική οκτωβριανή επανάσταση του 1917
- Η ίδρυση της Σοβιετικής Ένωσης (απλή αναφορά)
- Η επίδραση της Οκτωβριανής Επανάστασης στην Ευρώπη
Λέξεις - κλειδιά: Τσαρικό καθεστώς, μπολσεβίκοι, Οκτωβριανή επανάσταση, σοβιέτ, κομμουνιστικά κόμματα
Υποστηρικτικό υλικό:
- «Επανάσταση 1905. Ρωσία», Πανόραμα του αιώνα, ΕΡΤ (βίντεο: 15:54΄-16:53΄)
- «Σοβιετική επανάσταση», Πανόραμα του αιώνα, ΕΡΤ (βίντεο: 10:55΄-12:18΄)
- Πηγές του σχολικού βιβλίου
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Άσκηση / δραστηριότητα 1, του σχολικού βιβλίου.
- Ποιες από τις διακηρύξεις και τα μέτρα που πήραν οι μπολσεβίκοι σχετίζονται με τις διακηρύξεις και τα μέτρα που είχε πάρει η Γαλλική Επανάσταση;
- Συζήτηση για την Οκτωβριανή Επανάσταση και τη σημασία της.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ. Ενότητα 34: Η λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και οι μεταπολεμικές ρυθμίσεις
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Συνθήκη Βερσαλλιών
- Συνθήκη Σεβρών
- Κοινωνία των Εθνών
Λέξεις - κλειδιά: Συνθήκη Βερσαλλιών, Συνθήκη Σεβρών, Κοινωνία των Εθνών
Υποστηρικτικό υλικό:
Χάρτες, σ. 98 και 99 του σχολικού βιβλίου
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
Άσκηση / δραστηριότητα 1 και 2 του βιβλίου.
Διδακτικές Ώρες: 4
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ. Ενότητα 35. Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία
Προαιρετική διδασκαλία της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:
- τις διεκδικήσεις του Βενιζέλου στο Συνέδριο του Παρισιού
- τη σημασία της στρατιωτικής παρουσίας της Ελλάδας στη Μ. Ασία για τη Βρετανία
- τις αντιδράσεις των Ελλήνων της Μ. Ασίας και των Τούρκων
Υποστηρικτικό υλικό:
Πηγές του σχολικού βιβλίου.
Προτεινόμενη δραστηριότητα:
Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ. Ενότητα 36. Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας και του Πόντου
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- οι διωγμοί του ελληνισμού και τα αίτια τους
- η «αυτοδιάθεση των λαών» και το κίνημα αυτονόμησης του Πόντο
Λέξεις - κλειδιά: τάγματα εργασίας, ποντοαρμενικό κράτος.
Πηγές του σχολικού βιβλίου
Προτεινόμενη δραστηριότητα:
Άσκηση / δραστηριότητα 1 του βιβλίου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ. Ενότητα 38: Ο Μικρασιατικός Πόλεμος (1919-1922)
Διδασκαλία της ενότητας, με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Η ελληνική διοίκηση της Μικράς Ασίας και οι επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού ως το καλοκαίρι του 1920
- Η απόρριψη της Συνθήκης των Σεβρών από το τουρκικό κίνημα αντίστασης
- Οι εκλογές του 1920 και η επάνοδος του Κωνσταντίνου
- Διπλωματικές επιτυχίες του τουρκικού κινήματος (συμφωνίες του Κεμάλ με Σοβιετική Ένωση, Γαλλία, Ιταλία)
- Οι εξελίξεις έως τον Αύγουστο του 1922
Λέξεις - κλειδιά: ελληνική διοίκηση Σμύρνης, Συνθήκη Σεβρών, δημοψήφισμα 1920, επέλαση στον Σαγγάριο, Δημοκρατικό Μανιφέστο
Υποστηρικτικό υλικό:
- Χάρτης, σ. 106 του σχολικού βιβλίου
- Απόβαση στη Σμύρνη, Το Πανόραμα του 20 ού αιώνα, ΕΡΤ, βίντεο (01.48΄)
- Πηγή, «Η έναρξη της Τουρκικής Επίθεσης, 13 Αυγούστου 1922, ΙΜΕ
- Πηγή, «Σκηνές από την καταστροφή της Σμύρνης», ΙΜΕ
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
Άσκηση / δραστηριότητα 1 και 2 του σχολικού βιβλίου.
Διδακτικές Ώρες: 2
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ. Ενότητα 39: Εξελίξεις σε Ελλάδα και Τουρκία μετά τον μικρασιατικό πόλεμο - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ. Ενότητα 44: Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον Μεσοπόλεμο
Ενιαία διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Η Δίκη των Έξι
- Η Συνθήκη της Λοζάνης (1923)
- Παράγοντες έντασης και σχέσεις γηγενών-προσφύγων (απλή αναφορά)
- Συνέπειες της άφιξης των προσφύγων στην πολιτική, οικονομική, κοινωνική ζωή και στον πολιτισμό
Λέξεις - κλειδιά: Δίκη των Έξι, Συνθήκη της Λοζάνης, Σύμβαση ανταλλαγής πληθυσμών, τέλος Μεγάλης Ιδέας
Υποστηρικτικό υλικό:
- Η Συνθήκη της Λοζάνης (πλήρες κείμενο στα ελληνικά), Ιμβριακή Ένωση Μακεδονίας - Θράκης
- Μαρτυρίες Μικρασιατών προσφύγων, Αρχείο ΕΡΤ
- «Δυο φορές ξένος», ντοκιμαντέρ για μετακινήσεις πληθυσμών μετά τη συνθήκη της Λοζάνης, Αρχείο ΕΡΤ
- Γραπτή πηγή, Απόσπασμα ομιλίας του Ελ. Βενιζέλου για το προσφυγικό 1928, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
- «Το οδοιπορικό των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική καταστροφή», Φωτόδενδρο
- «Μαρτυρίες από την έξοδο», Φωτόδενδρο
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 2 (ενότητα 44) του σχολικού βιβλίου.
Διδακτικές Ώρες: 2
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ. Ενότητα 40: Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 και η Μεγάλη Ύφεση - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ. Ενότητα 41. Κοινωνικές διαστάσεις της κρίσης του 1929
Ενιαία διδασκαλία των ενοτήτων με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
- Η οικονομική κρίση του 1929 (απλή αναφορά)
- Κοινωνικές συνέπειες της κρίσης
- Πολιτική του New deal-αντιμετώπιση της κρίσης
Λέξεις - κλειδιά: δικαίωμα αυτοδιάθεσης λαών, κινήματα ανεξαρτητοποίησης, ενίσχυση αυταρχικών και εθνικιστικών ιδεολογιών, Μεγάλη Ύφεση – «Κραχ», ανεργία, New Deal (πολιτική εξόδου από την κρίση).
Υποστηρικτικό υλικό:
- Πηγές και εικόνες του σχολικού βιβλίου
- [Αποσπάσματα για την έναρξη της κρίσης του 1929 στις Η.Π.Α], Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, επ. 021, Αρχείο ΕΡΤ (λεπτά 27:34-28:30)
- [η κρίση και οι συνέπειές της στις Η.Π.Α.], Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, επ. 022, Αρχείο ΕΡΤ (αρχή του ντοκιμαντέρ)
- «η κρίση συνεχίζεται..»,[αντιδράσεις, διαδηλώσεις σε όλον τον κόσμο για την κρίση], Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, επ. 023, Αρχείο ΕΡΤ (αρχή του ντοκιμαντέρ)
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Άσκηση/ δραστηριότητα 1 (ενότητα 40) του σχολικού βιβλίου.- Καταγραφή της αλυσίδας της κρίσης με βάση τα στοιχεία της πηγής αρ. 2 (ενότητα 40) του σχολικού βιβλίου.- Σχολιασμός των επιπτώσεων της κρίσης με βάση τις εικόνες αρ. 4 (ενότητα 40) και 1 & 2 (ενότητα 42) του σχολικού βιβλίου ή άλλων πηγών και εικόνων από το διαδίκτυο.
- Σχολιασμός της πηγής αρ. 2 (ενότητα 41) του σχολικού βιβλίου, ώστε να αναδειχθούν οι τομείς παρέμβασης της πολιτικής του New deal του Ρούσβελτ.- Συζήτηση για την κρίση σήμερα. Αναζήτηση αναλογιών με την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης.
Διδακτικές Ώρες: 2
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ. Ενότητα 42: Πολιτικές διαστάσεις της κρίσης του 1929 - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ. Ενότητα 43. Η υποενότητα «Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936»
Ενιαία διδασκαλία με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Η Σοβιετική Ένωση την εποχή του Στάλιν
- Ο φασισμός στην Ιταλία
- Ο ναζισμός στη Γερμανία
- η υποενότητα «Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου
Λέξεις - κλειδιά:
Σταλινισμός, Φασισμός, Ναζισμός, «Ντούτσε», «Φύρερ», δικτατορία 4ης Αυγούστου, ΕΟΝ.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Πηγές του σχολικού βιβλίου
- «Ο ναζισμός κερδίζει έδαφος», Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, επ. 022, Αρχείο ΕΡΤ (από 26:00)
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Σχολιασμός της έννοιας του φασισμού, όπως τον οραματίζεται ο Μουσολίνι στην πηγή αρ. 1 (ενότητα 42) του σχολικού βιβλίου.
- Άσκηση/δραστηριότητα 1 (ενότητα 42) του σχολικού βιβλίου.
- Άσκηση/δραστηριότητα 2 (ενότητα 43) του σχολικού
Διδακτικές Ώρες: 2
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 45: Τα προμηνύματα και τα αίτια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Συγκρότηση του Άξονα Ρώμης-Βερολίνου και του Αντιδιεθνιστικού Συμφώνου
- Αίτια του πολέμου
Λέξεις - κλειδιά: Άξονας Ρώμης – Βερολίνου, Αντιδιεθνιστικό Σύμφωνο, «πολιτική κατευνασμού», Σύμφωνο Μη Επιθέσεως Μολότοφ – Ρίμπεντροπ.
Υποστηρικτικό υλικό:
Πηγές και εικόνες του σχολικού βιβλίου
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Άσκηση / Δραστηριότητα 3 του σχολικού βιβλίου.
- Σχολιασμός της πολιτικής που ακολούθησαν απέναντι στον Χίτλερ τα Δυτικά Κράτη
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 46: Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Συνοπτική παρουσίαση της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν τα ακόλουθα σημεία:
- Η αφορμή και η έκρηξη του πολέμου
- Αναφορά με βάση τον Χάρτη 1 στις πολεμικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη 1939 - 1941 (Blitzkrieg/«Πόλεμος-Αστραπή»), στη γερμανική επίθεση στη Σοβιετική Ένωση (1941-1943), στις επιχειρήσεις στην Αφρική (1941-1943) και στις επιχειρήσεις στην Άπω Ανατολή (από το 1941), προκειμένου να γίνει κατανοητή η έννοια του «παγκοσμίου» πολέμου
- Το τέλος του πολέμου
Λέξεις - κλειδιά: «Πόλεμος- Αστραπή »/Blitzkrieg, ατομική βόμβα
Υποστηρικτικό υλικό:
Πηγές και εικόνες σχολικού βιβλίου
Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 2 του σχολικού βιβλίου.
Διδακτικές Ώρες: 2
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 47: Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο
Διδασκαλία της ενότητας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν τα ακόλουθα σημεία:
- τον ελληνοϊταλικό πόλεμο
- τον ελληνογερμανικό πόλεμο
Λέξεις - κλειδιά: Τορπιλισμός της ΄Ελλης, ΟΧΙ, αλβανικό μέτωπο, ελληνογερμανικός πόλεμος
Υποστηρικτικό υλικό:
- Πηγή, «Ο τορπιλισμός της «Ελλης», ΙΜΕ
- Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος, ΙΜΕ
- Η γερμανική επίθεση, ΙΜΕ
- πηγή, «Οι Γερμανοί στην Αθήνα», ΙΜΕ
- «Μαρτυρίες βετεράνων του ’40», Αρχείο ΕΡΤ
Προτεινόμενη δραστηριότητα:
Σχολιασμός της πηγής 2 του σχολικού βιβλίου σχετικά με τη ρήξη ανάμεσα στην ελληνική κοινωνία και την ηγεσία της εξαιτίας της στάσης της τελευταίας στον πόλεμο.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 48: Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Η Κατοχή
- Η Αντίσταση και τα αντίποινα
- Η «Ελεύθερη Ελλάδα»
- Η Απελευθέρωση
Λέξεις - κλειδιά: Κατοχή, Αντίσταση, ΕΑΜ, ΕΔΕΣ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, «Ελεύθερη Ελλάδα», Κυβέρνηση του βουνού, τάγματα ασφαλείας
Υποστηρικτικό υλικό:
- «Κατοχή», ΙΜΕ
- «Ελεύθερη Ελλάδα», ΙΜΕ
- «Απελευθέρωση», ΙΜΕ
- «Γοργοπόταμος», Αρχείο ΕΡΤ
- «Αίμα και Θρήνος στα Καλάβρυτα» Αρχείο ΕΡΤ
- «Μπλόκο της Κοκκινιάς», Αρχείο ΕΡΤ
- Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Άσκηση / δραστηριότητα 1
- Με βάση το προτεινόμενο υλικό, να αναδείξετε τις μορφές Αντίστασης κατά των Γερμανών και τη συμμετοχή του λαού σε αυτές.
- Πρόσθετο εκπαιδευτικό υλικό και φύλλα εργασίας στο 12 Οκτωβρίου. Η Αθήνα ελεύθερη
Διδακτικές Ώρες: 2
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 49: Τα αποτελέσματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και η ίδρυση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών
Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
- Η κατάρρευση του βιοτικού επιπέδου
- Η ηθική καταρράκωση
- Ο.Η.Ε
Λέξεις - κλειδιά: γενοκτονία, Ο.Η.Ε.
Υποστηρικτικό υλικό:
- «Τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Οι κρατούμενοι», Φωτόδενδρο
- «Οι απώλειες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου», Φωτόδενδρο
- «Πίνακας δολοφονηθέντων Εβραίων στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Β΄ ΠΠ», Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Συζήτηση για τις συνέπειες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στις νεαρές ηλικίες.
- Συζήτηση για το τραυματικό γεγονός του ολοκαυτώματος. (ποικίλο χρήσιμο ψηφιακό υλικό στις Ψηφιακές Εκθέσεις του Εβραϊκού Μουσείου της Ελλάδος)
Διδακτική Ώρα: 1
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 50. Η διαίρεση της μεταπολεμικής Ευρώπης - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 51. Διπολισμός και Ψυχρός Πόλεμος
Συνοπτική παρουσίαση των ενοτήτων, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:
- τη σημασία των συμφωνιών της Γιάλτας και του Πότσνταμ για τον μεταπολεμικό κόσμο (απλή αναφορά)
- τις διαφοροποιήσεις και τη διαίρεση ανάμεσα σε Ανατολική και Δυτική Ευρώπη (απλή αναφορά)
- τον ρόλο της αμερικανικής βοήθειας στην ανοικοδόμηση της μεταπολεμικής Ευρώπης (απλή αναφορά)
- τον διπολισμό και τον Ψυχρό πόλεμο ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις και τις σημαντικότερες επιπτώσεις τους
Υποστηρικτικό υλικό:
- Χάρτης με την διαιρεμένη Ευρώπη, Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία. Από τα μέσα του 18ο αιώνα ως τις αρχές του 21ου αι. Γ΄ Γυμνασίου
- Γελοιογραφία «Αμερικανική βοήθεια (ΟΥΝΡΑ) στους αγρότες», Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
- «Διαφήμιση ηλεκτρικών ειδών της ΙΖΟΛΑ» ως παράδειγμα εκσυγχρονισμού και αστικοποίησης της ελληνικής κοινωνίας και ως στοιχείο διαφοράς ανάμεσα στην Ανατολική και Δυτική Ευρώπη
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Άσκηση/δραστηριότητα 2 (ενότητα 51) του σχολικού βιβλίου.
- Συζήτηση για τον Ψυχρό Πόλεμο και την πυρηνική απειλή
Διδακτική Ώρα: 1
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 52.Το τέλος της αποικιοκρατίας και η ανάδυση του Τρίτου Κόσμου - ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 53. Η κατάρρευση των λαϊκών δημοκρατιών και η μεταψυχροπολεμική Ευρώπη
Συνοπτική παρουσίαση των ενοτήτων, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:
- το φαινόμενο της αποαποικιοποίησης- τα κύρια προβλήματα του Τρίτου Κόσμου
- τις μεταρρυθμίσεις στην Σοβιετική Ένωση και τις συνέπειές τους (νέοι πολιτικοί σχηματισμοί, μεταναστευτικό ρεύμα προς τις αναπτυγμένες χώρες της Ευρώπης, αναζωπύρωση ξενοφοβίας και ρατσισμού) (απλή αναφορά)
Υποστηρικτικό υλικό:
- Χάρτης του βιβλίου
- Χάρτης «Η Ευρώπη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο», Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία. Από τα μέσα του 18ο αιώνα ως τις αρχές του 21ου αι. Γ΄ Γυμνασίου
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Συζήτηση για την ευθύνη των αποικιοκρατών για την υπανάπτυξη που μαστίζει σήμερα πολλές πρώην αποικίες.
- Άσκηση/δραστηριότητα 2 (ενότητα 53) του σχολικού βιβλίου.
Διδακτική Ώρα: 1
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΤΟ. Ενότητα 54. Ο εμφύλιος πόλεμος και τα κύρια προβλήματα της μετεμφυλιακής Ελλάδας (1944-1963) - ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. Ενότητα 55. Όξυνση της πολιτικής κρίσης και η δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967 (1963-1974)
Συνοπτική παρουσίαση των ενοτήτων, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιληφθούν:
- τις συνθήκες που οδήγησαν στον Εμφύλιο Πόλεμο
- τα κυριότερα γεγονότα της εμφύλιας σύρραξης και την στάση των εμπλεκομένων (απλή αναφορά)
- τις επιπτώσεις του εμφυλίου πολέμου στη μετεμφυλιακή Ελλάδα- τις κυριότερες πολιτικές εξελίξεις (οξυμένο πολιτικό κλίμα, στάση μοναρχίας, παρακράτος, δημιουργία νέων κομμάτων) (απλή αναφορά)
- τις κυριότερες οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές (απλή αναφορά)
- τον κυπριακό αγώνα
- την επιβολή της απριλιανής δικτατορίας, την αντίσταση σε αυτήν και την κατάρρευσή της.
Υποστηρικτικό υλικό:
- Γελοιογραφία για τη Συνθήκη της Ζυρίχης, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
Προτεινόμενες δραστηριότητες:
- Άσκηση/ δραστηριότητα 1 (ενότητα 54) του σχολικού βιβλίου.
- Ένα σύντομο χρονικό για τη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη.
- Άσκηση/δραστηριότητα 2 (ενότητα 55) του σχολικού βιβλίου.
- Σχολιασμός της έννοιας της «μεταπολίτευσης» (με βάση το υλικό του σχολικού βιβλίου ή άλλο υλικό).
Διδακτικές Ώρες: 2
Σύνολο Διδακτικών Ωρών: 42
Οδηγίες διδασκαλίας για το μάθημα της Ιστορίας Α΄, Β΄ και Γ΄ τάξεων Γυμνασίου για το σχολικό έτος 2026-2027
